Waarom denken mensen dat beleggen risicovoller is dan het is?

Mensen overschatten het risico van beleggen omdat ons brein van nature sterker reageert op verlies dan op winst. Deze zogenaamde verliesaversie zorgt ervoor dat we de kans op verlies groter inschatten dan die in werkelijkheid is, vooral op de lange termijn. Ondertussen vergeten we dat niet beleggen ook een risico met zich meebrengt: je koopkracht kan langzaam verdampen door inflatie.

Daarnaast spelen media, sociale omgeving en onbekendheid met financiële begrippen een grote rol in hoe we risico ervaren. In dit artikel ontrafelen we de meest voorkomende misvattingen over beleggingsrisico en laten we zien hoe je er nuchter naar kunt kijken.

Welke psychologische valkuilen vertekenen onze kijk op beleggingsrisico?

Verliesaversie is de belangrijkste psychologische valkuil die onze kijk op beleggingsrisico vertekent. Onderzoek in de gedragseconomie laat zien dat mensen een verlies gemiddeld ongeveer twee keer zo zwaar ervaren als een even grote winst. Daardoor voelt een daling van je belegging veel ingrijpender dan een stijging van dezelfde omvang.

Maar verliesaversie is niet de enige denkfout die meespeelt. Er zijn meer psychologische patronen die je risicoperceptie bij beleggen beïnvloeden:

• Beschikbaarheidsheuristiek: Je overschat de kans op een beurscrash omdat je die dramatische koppen makkelijker herinnert dan de vele jaren van geleidelijke groei.
• Status quo bias: Niets doen voelt veilig, ook al kost het je op de lange termijn geld. Je kiest liever voor de bekende situatie (spaargeld op de bank) dan voor iets nieuws.
• Kuddegedrag: Als mensen om je heen niet beleggen, voelt het onveilig om het wel te doen. En als iedereen in paniek verkoopt, wil jij dat ook.
• Kortetermijndenken: We focussen op wat er morgen kan gebeuren in plaats van over tien of twintig jaar. Terwijl beleggen juist draait om de lange termijn.

Het goede nieuws? Zodra je deze valkuilen herkent, kun je er bewuster mee omgaan. Je hoeft je brein niet uit te schakelen, maar je kunt wel leren om je beslissingen minder door emoties te laten sturen.

Wat is het verschil tussen volatiliteit en permanent verlies?

Volatiliteit is de dagelijkse schommeling van koersen op en neer. Permanent verlies betekent dat je geld definitief kwijt bent. Dit onderscheid is cruciaal, want de meeste angst voor beleggen komt voort uit het verwarren van deze twee begrippen.

Stel je voor: je koopt een breed gespreid fonds en na een maand staat het tien procent lager. Dat voelt vervelend, maar je hebt pas echt verlies als je op dat moment verkoopt. Zolang je belegd blijft, zijn die schommelingen tijdelijk. Historisch gezien hebben brede aandelenmarkten zich na elke daling weer hersteld, al biedt het verleden geen garantie voor de toekomst.

Permanent verlies ontstaat in heel andere situaties. Denk aan het beleggen van al je geld in één bedrijf dat failliet gaat, of aan het verkopen in paniek op het dieptepunt van een crisis. Dat zijn risico’s die je kunt beperken door slim te spreiden en je niet te laten leiden door emoties.

Volatiliteit is dus eigenlijk de “prijs” die je betaalt voor het hogere rendement dat beleggen op de lange termijn kan opleveren ten opzichte van sparen. Het is niet prettig om te zien dat je belegging tijdelijk minder waard is, maar het is iets heel anders dan je geld kwijtraken.

Hoe beïnvloeden media en omgeving onze angst voor beleggen?

Media versterken onze angst voor beleggen door vooral aandacht te besteden aan crashes, verliezen en financiële crises. Goed nieuws over gestage groei haalt zelden de voorpagina, terwijl een koersdaling van een dag wél groot wordt uitgemeten. Dit geeft een vertekend beeld van hoe beleggen in de praktijk werkt.

De rol van nieuwsmedia

Nieuwsredacties weten dat slecht nieuws meer kliks en kijkers oplevert. Een kop als “Beurs crasht” trekt meer aandacht dan “Beurs sluit rustige week af met lichte stijging”. Daardoor krijg je als lezer het gevoel dat beleggen een achtbaan is met vooral neerwaartse bewegingen. In werkelijkheid zijn de meeste beursdagen vrij saai, en dat is juist goed nieuws voor beleggers.

De invloed van je directe omgeving

Naast media speelt je directe omgeving een grote rol. Als je ouders of vrienden niet beleggen en het “gokken” noemen, neem je die overtuiging onbewust over. In Nederland heerst van oudsher een sterke spaarcultuur. Dat is op zich niet verkeerd, maar het zorgt er wel voor dat veel mensen beleggen als riskant beschouwen zonder zich erin te verdiepen.

Social media voegen daar nog een laag aan toe. Je ziet er zowel succesverhalen van mensen die snel rijk worden (wat onrealistisch is) als paniekberichten bij elke dip. Beide extremen helpen je niet om een nuchter beeld te vormen. De waarheid ligt ergens in het midden: beleggen brengt risico’s met zich mee, maar die zijn vaak beter beheersbaar dan je denkt.

Maakt spreiding beleggen echt veiliger?

Ja, spreiding is een van de meest effectieve manieren om beleggingsrisico te beperken. Door je geld te verdelen over veel verschillende bedrijven, sectoren en regio’s, voorkom je dat één tegenvaller je hele vermogen raakt. Spreiding elimineert risico niet volledig, maar verkleint de kans op groot verlies aanzienlijk.

Het principe is simpel: als je al je geld in één bedrijf stopt en dat bedrijf gaat failliet, ben je alles kwijt. Beleg je in honderden bedrijven tegelijk, dan maakt het weinig uit als er een paar tegenvallen. De winnaars compenseren de verliezers.

Goede spreiding gaat verder dan alleen “veel verschillende aandelen kopen”. Het betekent ook:

• Geografische spreiding: Beleggen in verschillende landen en werelddelen, zodat je niet afhankelijk bent van één economie.
• Sectorspreiding: Verdelen over technologie, gezondheidszorg, energie en andere sectoren.
• Spreiding over beleggingscategorieën: Een mix van aandelen en obligaties kan schommelingen dempen, omdat deze zich vaak tegengesteld bewegen.

Een makkelijke manier om breed te spreiden is via ETF’s (Exchange Traded Funds). Eén ETF kan al honderden of zelfs duizenden bedrijven bevatten. Zo hoef je niet zelf tientallen losse aandelen te kiezen. Dat maakt beleggen met goede risicospreiding ook toegankelijk voor beginners.

Wat kost het om niet te beleggen?

Niet beleggen kost je op de lange termijn koopkracht, omdat inflatie de waarde van je spaargeld uitholt. Als de prijzen stijgen en je spaargeld niet meegroeit, kun je elk jaar een beetje minder kopen met hetzelfde bedrag. Dat is een risico dat veel mensen over het hoofd zien.

Stel dat de inflatie gemiddeld rond de twee tot drie procent per jaar ligt en je spaarrekening nauwelijks rente oplevert. Dan wordt je geld elk jaar een stukje minder waard. Over tien of twintig jaar merk je dat flink. Het broodje dat je vandaag koopt, kost over twintig jaar waarschijnlijk het dubbele.

Beleggen biedt de mogelijkheid om je vermogen mee te laten groeien met, of sneller dan, de inflatie. Dat is geen zekerheid, want rendementen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Maar historisch gezien hebben breed gespreide beleggingen op de lange termijn wel meer opgeleverd dan een spaarrekening.

Het “risico” van niet beleggen is dus eigenlijk het risico van stilzitten. Je voelt het niet direct, want je ziet je saldo niet dalen. Maar je koopkracht slinkt langzaam en gestaag. Dat maakt het een onzichtbaar risico, en juist daarom zo verraderlijk.

Hoe kun je beleggen met een risico dat bij je past?

Je kunt beleggen met een passend risico door je beleggingsmix af te stemmen op je leeftijd, doelen en hoe je omgaat met schommelingen. Dit heet ook wel je risicoprofiel. Hoe langer je beleggingshorizon, hoe meer ruimte je hebt om tijdelijke dalingen uit te zitten.

Een paar praktische stappen om te beginnen met veilig beleggen als beginner:

1. Bepaal je horizon: Beleg je voor over vijf jaar of over dertig jaar? Hoe langer de termijn, hoe meer risico je kunt nemen, omdat je meer tijd hebt om dalingen op te vangen.
2. Kies een passende verdeling: Een mix van aandelen (meer groeipotentieel, meer schommelingen) en obligaties (stabieler, minder groeipotentieel) bepaalt in grote mate je risico.
3. Beleg regelmatig: Door elke maand een vast bedrag in te leggen, koop je soms duur en soms goedkoop. Dat vlakt de schommelingen af in de tijd.
4. Laat emoties los: Probeer niet te reageren op dagelijkse koersbewegingen. Passief beleggen, waarbij je niet continu koopt en verkoopt, werkt voor de meeste mensen het beste.
5. Kies voor brede spreiding: Zoals we eerder bespraken, is spreiding je beste vriend bij het beheersen van risico.

Een veelgebruikte methode is lifecyclebeleggen. Hierbij wordt je beleggingsmix automatisch aangepast naarmate je ouder wordt: meer aandelen als je jong bent (meer tijd om schommelingen op te vangen) en geleidelijk meer obligaties als je je einddoel nadert. Zo hoef je niet zelf bij te sturen.

Hoe helpt BrightPensioen je bij beleggen met een passend risico?

Bij BrightPensioen maken we beleggen toegankelijk, overzichtelijk en afgestemd op jouw situatie. We nemen de complexiteit weg, zodat jij je niet druk hoeft te maken over dagelijkse koersbewegingen of ingewikkelde keuzes.

Dit is hoe we dat concreet doen:

• Automatisch lifecyclebeleggen: Je beleggingsmix past zich automatisch aan op basis van je leeftijd. Jong? Dan meer groeipotentieel. Dichter bij je doel? Dan wordt er geleidelijk defensiever belegd.
• Brede spreiding vanaf dag één: We beleggen je inleg gespreid over vele regio’s, sectoren en bedrijven via duurzame ETF’s en green bonds.
• Vast lidmaatschap, geen percentage: Voor particuliere deelnemers rekenen we een vast jaarlijks lidmaatschap in plaats van een percentage van je vermogen. Jij belegt tegen kostprijs, want we verdienen niet aan je beleggingen zelf. Voor werkgevers die een pensioenregeling voor hun personeel willen aanbieden, hanteren wij vaste uitvoeringskosten per medewerker per jaar.
• Maandelijks herbalanceren: We passen de portefeuille elke maand automatisch aan, zodat je verdeling op koers blijft. Zonder dat jij er iets voor hoeft te doen.
• Flexibel instappen: Je kunt inleggen vanaf elk bedrag dat bij je past, wanneer het jou uitkomt.
• Direct contact: Heb je vragen? Je krijgt een echt mens aan de telefoon, geen chatbot.

Beleggen brengt risico’s met zich mee, maar door breed te spreiden, emoties los te laten en te focussen op de lange termijn doen we er alles aan om die risico’s voor jou beheersbaar te houden.

Wil je meer informatie of hulp bij het maken van een keuze? Maak een belafspraak met een van onze pensioenexperts of neem direct contact op. Je krijgt een echt mens aan de telefoon.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen individueel financieel of fiscaal advies.