Zelfstandige ‘slapers’ worden bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel ten onrechte niet gecompenseerd

Het zal niemand ontgaan zijn: we krijgen een nieuw pensioenstelsel. Er is een compensatieregeling voor het afschaffen van de doorsneesystematiek. Zelfstandigen die in het verleden teveel betaald hebben vissen hierbij echter achter het net.

Doorsneesysthematiek

Bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel wordt de zogeheten doorsneesystematiek afgeschaft. Die systematiek zorgt ervoor dat je als deelnemer bij een pensioenfonds tot (pakweg) je 45^e te veel betaalt ten opzichte het pensioen dat je daarvoor krijgt, en na je 45^e te weinig. Als je je hele leven pensioen bij een pensioenfonds pensioen opbouwt is dat geen probleem. Dan middelt dat zich immers wel uit. Maar als je ‘ergens’ gedurende die opbouwperiode stopt bij een pensioenfonds – wat het geval is als je zelfstandige wordt – dan heb je te veel betaald, ten opzichte van het pensioen dat je krijgt. En halverwege je werkzame leven, zo rond je 45^e, is dat nadeel dus het grootst.

In bovenstaand plaatje laat de roze lijn zie hoe de opbouw bij een pensioenfonds loopt. De blauwe lijn laat zien boe je vermogen zou zijn opgebouwd als je die premie voor je eigen individuele pensioenpot zou zijn belegd. Het grijze deel is dus wat je teveel betaald hebt als je voortijdig stopt bij een pensioenfonds

Het nieuwe stelsel

In het nieuwe pensioenstelsel spaar je voor je eigen individuele pensioenpot. En daarmee komt er aan die oneerlijkheid een eind. Toen in 2019 bekend werd dat we naar een nieuw stelsel gaan, werd er gecommuniceerd dat er een compensatieregeling zou komen voor wie gedupeerd werd door het afschaffen van die doorsneepremie. Maar wat blijkt nu: mensen die niet meer actief inleggen bij een pensioenfonds – de zogeheten ‘slapers’ of ‘gewezen deelnemers’ krijgen geen compensatie. Hoe kan dat?

Compensatie niet op basis van verleden maar toekomst

Er blijkt niet te worden gecompenseerd op basis van wat iemand in het verleden te veel betaald heeft, maar op basis van wat iemand in potentie in de toekomst te weinig zou kunnen opbouwen. Je kunt het natuurlijk van twee kanten bekijken. Maar één van de redenen dat we naar een nieuw pensioenstelsel gaan is omdat het niet meer aansluit bij de arbeidsmarkt. Omdat mensen niet meer hun leven lang hetzelfde werk doen en daardoor niet meer hun hele werkende leven bij hetzelfde pensioenfonds zitten.

Dan is het vreemd dat de compensatie – gebaseerd op de toekomst – en die in één keer wordt uitgekeerd impliciet wordt uitgegaan van mensen die wél tot aan hun pensioen bij hetzelfde fonds blijven. En hoeveel je tot dan toe bij een pensioenfonds hebt ingelegd, telt vreemd genoeg niet. Het enige dat telt is het peilmoment dat die compensatie toegekend wordt. Ook als je pas recent bent aangesloten en nog nauwelijks iets hebt bijgedragen. Ben al eerder zelfstandige geworden – dan vis je achter het net.

Media aandacht

Nu in januari 2026 de eerste grote aantallen overgaan begint langzaam bekend te worden hoe dit werkt. De Telegraaf schreef recent dat je moet opletten bij een baanwissel. NU.NL berichtte er vorige week over, en het NRC schreef dat ‘wie niet oplet zó een groot bedrag misloopt‘ en RTL waarschuwde de werkenden tussen 40 en 55 jaar. ‘Opgelet: loop geen pensioengeld mis bij ontslag’.

Leuk en aardig al die waarschuwingen aan wie nu nog actief bij een pensioenfonds inlegt, maar waarom zou iemand die al eerder gestopt is (of minder is gaan werken) geen (of minder) compensatie krijgen? Recent zelfstandige geworden? Dan vis je achter het net. Tijdelijk minder gaan werken door mantelzorg? Dan heb je pech. En wat te denken van mensen die tegen hun zin ontslagen zijn? Had die gemiste compensatie niet in de ontslagvergoeding meegenomen moeten worden? Het kan zo maar om tienduizenden euro’s gaan.

Onterechte compensatie?

Aan de andere kant: het voelt ook vreemd dat iemand die net bij een pensioenfonds is aangesloten – en nog niets bijgedragen heeft – wél volledige compensatie krijgt. De kans is klein is dat je tot aan je pensioen bij dat fonds aangesloten zult blijven. Terwijl die compensatie gebaseerd is op wat je tussen nu en je pensioen mis zou kunnen kopen. Je kunt ontslag nemen zodra je die compensatie ontvangen hebt.

Als je het een beetje slim plant, kun je zelfs meermaals die compensatie ontvangen. Dit kan doordat pensioenfondsen op verschillende momenten de transitie maken. Werk je bijvoorbeeld bij een algemeen (perifeer) ziekenhuis zoals het OLVG, dan krijg je januari 2026 je compensatie van PFZW. Ga je voor 1 januari 2027 bij het AMC (academisch ziekenhuis) werken, dan krijg je in januari 2027 nogmaals de volledige compensatie. Maar dan van het ABP.

Advies Netspar

In 2023 schreef Netspar – het wetenschappelijke pensioennetwerk dat de pensioensector adviseert – in een Board brief: “De overgang dient evenwichtig te geschieden en zonder onevenredig nadeel voor groepen van de deelnemers. Bij de beoordeling wordt gelet op de effecten voor deelnemers, pensioengerechtigden, gewezen deelnemers en gewezen partners”. Gewezen deelnemers – slapers dus – worden echter buiten beschouwing gelaten. Eerlijker en logischer lijkt het de compensatie te baseren op wat deelnemers daadwerkelijk hebben opgebouwd. Zij hebben te weinig gekregen voor hun inleg en zijn aantoonbaar gedupeerd. Dit moet mogelijk zijn. Pensioenfondsen weten de leeftijd van de (gewezen) deelnemers en hoeveel aanspraken ze hebben opgebouwd.

Waarom worden slapers genegeerd?

Het laat zich raden waarom ervoor gekozen is de slapers niet mee te nemen. Als je de buffers kunt verdelen onder minder mensen, dan krijgen die mensen meer. Daarnaast zijn slapers, in tegenstelling tot werkenden (via vakbonden) en gepensioneerden (via ouderenbonden), niet georganiseerd. Er is geen belangenvereniging voor slapers. En wie zich het hardst roert krijgt het meest. Maar het is buitengewoon oneerlijk. Of je op het moment van de overgang naar het nieuwe stelsel wel of niet actief inlegt bij het pensioenfonds zou niet de doorslaggevende factor moeten zijn. Wél wat je in het verleden hebt bijgedragen.

Hoe dan wel?

Eerlijker en logischer zou het in mijn ogen zijn als de compensatie zou worden gebaseerd op wat deelnemers daadwerkelijk aan pensioen hebben opgebouwd bij een pensioenfonds. Zij hebben aantoonbaar te weinig gekregen voor hun inleg en zijn aantoonbaar gedupeerd. Dit moet mogelijk zijn. Pensioenfondsen weten de leeftijd van de (gewezen) deelnemers en hoeveel aanspraken ze hebben opgebouwd. Op basis daarvan zou een eerlijkere compensatie berekend moeten kunnen worden.

Het wordt de hoogste tijd dat de slapers wakker worden. Want ook zij hebben recht op compensatie. Hopelijk is er iemand in politiek Den Haag die hier vragen over wil stellen.